Mục lục
0 - 15 giây đầu tiên: thiếu oxy và mất ý thức
Trong không gian không có không khí.
- Oxy trong máu nhanh chóng bị tiêu thụ.
- Não bắt đầu thiếu oxy nghiêm trọng.
- Sau khoảng 9–11 giây, con người sẽ bất tỉnh. Trong tai nạn buồng chân không tại NASA Houston năm 1966, nạn nhân mất ý thức sau 12–15 giây và hồi phục không di chứng.
Nếu cố nín thở, không khí trong phổi sẽ giãn nở khi áp suất bên ngoài giảm đột ngột. Hậu quả không dừng ở tổn thương: mô phổi và mao mạch có thể rách, khí lọt thẳng vào tuần hoàn thành thuyên tắc khí tới tim và não — gần như chắc chắn gây tử vong.
Vài chục giây tiếp theo: cơ thể bắt đầu trương phồng
Do môi trường gần như chân không:
- Áp suất bên ngoài gần bằng 0.
- Chất lỏng trong mô bắt đầu tạo bọt khí.
Hiện tượng này được gọi là ebullism (sôi do giảm áp suất).
Cơ thể có thể:
- Sưng phù rõ rệt.
- Tăng thể tích đáng kể.
Tuy nhiên, cơ thể không phát nổ như nhiều bộ phim mô tả vì làn da đủ đàn hồi để giữ các mô bên trong.
Chất lỏng bắt đầu sôi
Khi áp suất giảm mạnh:
- Nước bọt sủi bọt.
- Nước mắt bốc hơi nhanh.
- Chất lỏng trong các mô bắt đầu tạo hơi nước.
Máu trong các mạch lớn không sôi chừng nào tim còn đập: áp suất của hệ tuần hoàn đẩy điểm sôi của nước lên khoảng 46°C, trên thân nhiệt 37°C. Thứ hóa hơi là nước trong mô mềm, và các bọt khí hình thành ở đó gây tổn thương nghiêm trọng cho cơ thể.
Không đóng băng ngay lập tức
Một hiểu lầm phổ biến là con người sẽ lập tức hóa băng trong không gian.
Thực tế:
- Chân không truyền nhiệt rất kém.
- Không có không khí để lấy nhiệt khỏi cơ thể nhanh chóng.
Do đó, cơ thể không đóng băng ngay.
Ngược lại, nếu tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng Mặt Trời:
- Hai con số thường gặp — bề mặt được chiếu nắng trên 120°C, vùng khuất dưới −150°C — là biên độ nhiệt của vỏ tàu vũ trụ ở quỹ đạo thấp, không phải của cơ thể người.
- Cơ thể mất nhiệt chủ yếu do nước bay hơi qua đường thở và qua da, nên da sẽ thấy hơi mát chứ không nóng lên hay đóng băng trong khoảng thời gian đang nói tới.
Bức xạ vũ trụ
Trên Trái Đất, chúng ta được bảo vệ bởi:
- Khí quyển.
- Tầng ozone.
- Từ trường Trái Đất.
Ngoài không gian:
- Tia cực tím chiếu trực tiếp lên da.
- Tia X, proton năng lượng cao và tia vũ trụ có thể xuyên qua cơ thể.
Nếu tiếp xúc lâu, các tế bào sẽ bị tổn thương nặng bởi bức xạ.
Sau 1 - 2 phút: tử vong
Nếu không được đưa trở lại môi trường có áp suất và oxy:
- Não bị tổn thương không hồi phục.
- Hệ tuần hoàn suy sụp.
- Thiếu oxy hoàn toàn.
Tử vong thường xảy ra trong khoảng 1–2 phút.
Liệu có thể cứu sống?
Có.
Nếu người gặp nạn được đưa trở lại nơi có áp suất và oxy đầy đủ trong vòng dưới khoảng 1 phút, cơ hội hồi phục vẫn tồn tại và có thể không để lại tổn thương nghiêm trọng.
🌌 Không gian không giết con người bằng cái lạnh tức thì như phim ảnh thường mô tả. Mối nguy lớn nhất là chân không và thiếu oxy, khiến con người bất tỉnh chỉ sau vài giây và tử vong trong vòng vài phút nếu không được cứu hộ kịp thời.
Đọc thêm
Ảnh: NASA - Unsplash
