Nguyên nhân của mùa: độ nghiêng trục, không phải khoảng cách

Trái Đất gần Mặt Trời nhất khi nào?

Quỹ đạo Trái Đất có dạng elip nên khoảng cách tới Mặt Trời thay đổi trong năm.

• Gần nhất vào đầu tháng 1.
• Xa nhất vào đầu tháng 7.

Điều thú vị là Bắc bán cầu đang giữa mùa đông khi Trái Đất ở gần Mặt Trời nhất.

Vì vậy, khoảng cách không phải nguyên nhân tạo ra các mùa.

Nguyên nhân thật sự: trục Trái Đất nghiêng

Trục quay của Trái Đất nghiêng khoảng 23,44° so với mặt phẳng quỹ đạo.

Trong suốt một năm, hướng nghiêng này gần như không đổi. Khi Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời:

• Có lúc Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời hơn.
• Có lúc Nam bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời hơn.

Bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời sẽ nhận được nhiều năng lượng hơn và bước vào mùa hè.

Vì sao độ nghiêng làm thay đổi nhiệt độ?

Có hai nguyên nhân chính:

Góc chiếu của ánh sáng

Khi ánh sáng chiếu gần vuông góc xuống mặt đất, năng lượng tập trung trên diện tích nhỏ hơn nên mặt đất nóng lên nhanh hơn.

Ngược lại, ánh sáng chiếu xiên sẽ phân tán trên diện tích lớn hơn và làm nóng kém hiệu quả.

Độ dài ban ngày

Vào mùa hè:

• Ngày dài hơn.
• Mặt đất nhận ánh sáng lâu hơn.

Vào mùa đông:

• Ngày ngắn hơn.
• Thời gian nhận nhiệt từ Mặt Trời ít hơn.

Vì sao ngày nóng nhất không phải ngày hạ chí?

Ngày hạ chí là thời điểm Bắc bán cầu nhận nhiều năng lượng Mặt Trời nhất trong năm.

Tuy nhiên, đất liền và đại dương cần thời gian để tích nhiệt nên nhiệt độ cao nhất thường xuất hiện muộn hơn khoảng vài tuần đến hai tháng.

Hiện tượng này được gọi là độ trễ mùa vụ.

Việt Nam có bốn mùa như các nước ôn đới không?

Phần lớn Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới nên sự thay đổi nhiệt độ giữa các mùa không quá lớn.

Thay vào đó, mùa thường được phân biệt bởi:

• Mùa mưa.
• Mùa khô.

Riêng miền Bắc vẫn có mùa đông rõ rệt do ảnh hưởng của các khối không khí lạnh từ lục địa châu Á.

Các hành tinh khác có mùa không?

Mùa phụ thuộc chủ yếu vào độ nghiêng trục quay.

• Sao Kim gần như không có mùa do trục chỉ lệch rất nhỏ.
• Sao Hỏa có mùa tương đối giống Trái Đất.
• Sao Thiên Vương nghiêng gần 98°, khiến mỗi cực có thể trải qua hơn 40 năm liên tục được Mặt Trời chiếu sáng rồi lại chìm trong bóng tối.

🌍 Khoảng cách tới Mặt Trời quyết định tổng lượng năng lượng Trái Đất nhận được, nhưng chính độ nghiêng trục quay mới quyết định năng lượng đó được phân bố ra sao giữa các bán cầu và các thời điểm trong năm. Nói cách khác, mùa là câu chuyện của cách năng lượng được phân chia, không phải của khoảng cách.

Đọc thêm

• Sao Thổ: vành đai mỏng manh và vệ tinh có đại dương
• Tám hành tinh của Hệ Mặt Trời
• Sao Mộc: hành tinh quay nhanh nhất và chiếc phanh vô hình