Mục lục
Cực quang hình thành như thế nào?
Mặt Trời liên tục phóng ra dòng hạt mang điện gọi là gió Mặt Trời.
Khi các hạt này tương tác với từ trường Trái Đất, một phần bị dẫn xuống gần hai cực từ. Tại đây, chúng va chạm với các nguyên tử oxy và phân tử nitơ trong khí quyển, khiến các hạt khí bị kích thích.
Khi trở về trạng thái bình thường, chúng phát ra ánh sáng tạo thành cực quang.
Vì sao cực quang có nhiều màu sắc?
Màu sắc phụ thuộc vào loại khí và độ cao nơi va chạm xảy ra.
Xanh lục
- Do nguyên tử oxy phát ra.
- Xuất hiện phổ biến nhất.
- Thường ở độ cao khoảng 100 đến 150 km.
Đỏ
- Cũng do nguyên tử oxy tạo ra.
- Thường xuất hiện trên 200 km.
- Hiếm hơn màu xanh lục.
Tím và xanh lam
- Do phân tử nitơ và ion nitơ phát ra.
- Xuất hiện ở độ cao thấp hơn.
Vì mỗi loại khí phát sáng ở độ cao khác nhau nên cực quang thường có nhiều lớp màu xếp chồng lên nhau.
Vì sao cực quang thường xuất hiện gần hai cực?
Từ trường Trái Đất dẫn các hạt mang điện về khu vực gần cực Bắc và cực Nam.
Do đó cực quang thường xuất hiện trong các vùng gọi là vòng cực quang, bao quanh hai cực từ của hành tinh.
Khi xảy ra bão Mặt Trời mạnh, vòng cực quang có thể mở rộng xuống các vĩ độ thấp hơn bình thường.
Vì sao Việt Nam hầu như không nhìn thấy cực quang?
Việt Nam nằm gần xích đạo từ của Trái Đất nên rất xa vùng cực quang thông thường.
Ngay cả trong những cơn bão địa từ mạnh nhất được ghi nhận, cực quang cũng rất hiếm khi lan tới các vĩ độ thấp như Việt Nam.
Cực quang chỉ có trên Trái Đất?
Không.
Nhiều hành tinh khác trong Hệ Mặt Trời cũng có cực quang:
- Sao Mộc có cực quang mạnh nhất Hệ Mặt Trời.
- Sao Thổ xuất hiện cực quang ở vùng cực.
- Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương cũng có cực quang.
- Sao Hỏa vẫn có cực quang dù không có từ trường toàn cầu.
Cực quang và hoạt động của Mặt Trời
Số lượng cực quang tăng lên khi hoạt động của Mặt Trời mạnh hơn.
Trong các giai đoạn bão Mặt Trời hoặc bão địa từ lớn, cực quang có thể sáng hơn, rộng hơn và xuất hiện ở những khu vực xa cực hơn bình thường.
🌌 Cực quang không phải ánh sáng từ Mặt Trời chiếu xuống Trái Đất mà là ánh sáng do chính khí quyển Trái Đất phát ra. Mỗi dải màu rực rỡ trên bầu trời là dấu vết của cuộc tương tác giữa gió Mặt Trời, từ trường và các nguyên tử trong bầu khí quyển của hành tinh chúng ta.
Đọc thêm
Nguồn tham khảo
- [1]Discovery of H₃⁺ and infrared aurorae at Neptune — Nature Astronomy (qua sứ mệnh JWST của NASA/ESA) (2025)
- [2]Đo trực tiếp dòng electron gây phát xạ tia X kiểu cực quang tại Sao Thuỷ trong lần bay ngang đầu tiên của BepiColombo — Nature Communications (qua sứ mệnh BepiColombo của ESA) (2023)
- [3]New science in plain sight: Citizen scientists lead to the discovery of optical structure in the upper atmosphere — Science Advances 4, eaaq0030 (2018)
- [4]On the Origin of STEVE: Particle Precipitation or Ionospheric Skyglow? — Geophysical Research Letters 45, 7968 (2018)
- [5]Low-latitude Aurorae during the Extreme Space Weather Events in 1859 — The Astrophysical Journal 869, 57 (2018)
- [6]Origins of the Earth's Diffuse Auroral Precipitation — Space Science Reviews 200, 205 (2016)
- [7]Discovery of an aurora on Mars — Nature 435, 790 (2005)
- [8]Semiannual variation of geomagnetic activity — Journal of Geophysical Research 78, 92 (1973)
- [9]Some problems concerning the morphology of auroras and magnetic disturbances at high latitudes — Geomagnetism and Aeronomy 3, 183 (1963)
- [10]Sunspot Number — chuỗi số vết đen và trung bình trượt 13 tháng — SILSO, Royal Observatory of Belgium (2026)
- [11]Solar Cycle Progression — NOAA Space Weather Prediction Center (2026)
- [12]Magnetic Field Calculators (IGRF/WMM) — tra vĩ độ địa từ theo toạ độ — NOAA National Centers for Environmental Information (2025)
- [13]G5 Conditions Observed — cơn bão địa từ ngày 10–11 tháng 5 năm 2024 — NOAA Space Weather Prediction Center (2024)
- [14]Atomic Spectra Database — xác suất chuyển mức của các vạch O I 557,7 nm và 630,0 nm — National Institute of Standards and Technology (2024)
- [15]Geomagnetic Storms — thang G, tác động lên lưới điện và vệ tinh — NOAA Space Weather Prediction Center (2024)
- [16]NASA, NOAA: Sun Reaches Maximum Phase in 11-Year Solar Cycle — NASA (2024)
- [17]Juno và Cassini — quan sát cực quang của Sao Mộc và Sao Thổ — NASA Science (2024)
- [18]MAVEN — quan sát cực quang khuếch tán và cực quang proton trên Sao Hoả — NASA Science (2024)
- [19]Auroras — tổng quan cơ chế và gió Mặt Trời — NASA Science / NOAA Space Weather Prediction Center (2024)
- [20]Cực quang là gì và tại sao nó xuất hiện? — Thiên văn Việt Nam (VACA) — Đặng Vũ Tuấn Sơn (2011)
- [21]Physics of the Aurora and Airglow — cơ chế kích thích, phát xạ và các vạch bị cấm của oxy — American Geophysical Union (1995)
Ảnh: Federico Di Dio photography - Unsplash
