Mục lục
Những con số đáng chú ý
- Ước lượng thường được trích dẫn là 400–600 triệu tế bào thần kinh trong hệ thần kinh ruột. Phép đếm trực tiếp toàn diện đầu tiên, công bố năm 2022, cho con số thấp hơn nhiều — khoảng 168 triệu — và tương đương số nơron trong tủy sống. Con số chính xác vẫn đang được xác lập.
- Khoảng 90–95% serotonin của cơ thể nằm ở đường tiêu hóa, chủ yếu do tế bào ưa crôm ruột tiết ra. Lượng serotonin này không đi qua hàng rào máu–não và không phải là nguồn serotonin mà não dùng: nó điều hòa nhu động ruột, hấp thu và chuyển hóa. Ruột vẫn ảnh hưởng tới não, nhưng qua thần kinh phế vị, hệ miễn dịch và các tín hiệu nội tiết — không phải bằng cách gửi serotonin lên não.
- Dây thần kinh phế vị (vagus nerve) kết nối não và ruột, và truyền tín hiệu theo cả hai chiều.
Vì sao ruột được gọi là "bộ não thứ hai"?
Tự điều hành hệ tiêu hóa
Ruột có thể tự kiểm soát:
- Nhu động ruột.
- Tiết enzyme tiêu hóa.
- Hấp thu dinh dưỡng.
mà không cần não bộ liên tục ra lệnh.
Kết nối chặt chẽ với cảm xúc
Não và ruột liên lạc liên tục thông qua trục Não - Ruột (Gut-Brain Axis).
Đó là lý do:
- Căng thẳng có thể gây đau bụng hoặc tiêu chảy.
- Các vấn đề đường ruột có thể ảnh hưởng tới tâm trạng và giấc ngủ.
Hệ vi sinh vật đường ruột
Ruột chứa hàng chục nghìn tỉ vi sinh vật tạo thành hệ vi sinh đường ruột (Gut Microbiome).
Các vi sinh vật này sản xuất nhiều chất hóa học có vai trò trong giao tiếp thần kinh và ảnh hưởng đến:
- Cảm giác thèm ăn.
- Quá trình trao đổi chất.
- Tâm trạng.
- Sức khỏe tổng thể.
Vi khuẩn đường ruột ảnh hưởng tới cơn thèm ăn như thế nào?
Tác động đến tín hiệu thần kinh
Vi khuẩn đường ruột có thể tạo ra các chất hóa học ảnh hưởng đến hoạt động của dây thần kinh phế vị, từ đó tác động tới các trung tâm kiểm soát cảm giác đói và no.
- Ghrelin (hormone tạo cảm giác đói).
- Leptin (hormone tạo cảm giác no).
- PYY và GLP-1 (các hormone giúp giảm cảm giác thèm ăn).
Có thể "lập trình lại" hệ vi sinh đường ruột không?
Có thể thay đổi thành phần hệ vi sinh thông qua chế độ ăn uống.
Những thói quen có lợi gồm:
- Ăn nhiều rau củ và trái cây.
- Tăng lượng chất xơ.
- Sử dụng thực phẩm lên men như sữa chua, kim chi.
- Hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến.
Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và sức khỏe tiêu hóa theo thời gian.
Kết luận
🧠🦠 Ruột không thực sự suy nghĩ như não bộ, nhưng nó sở hữu một hệ thần kinh phức tạp và liên lạc liên tục với não thông qua trục Não - Ruột. Chính mối liên hệ này khiến sức khỏe đường ruột có ảnh hưởng đáng kể đến tiêu hóa, cảm giác thèm ăn, tâm trạng và sức khỏe tổng thể của con người.
Đọc thêm
Ảnh: julien Tromeur - Unsplash
